ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕಾಲವೇ ಪಿತೃಪಕ್ಷ. 2026ರಲ್ಲಿ ಪಿತೃಪಕ್ಷವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, ಭಾನುವಾರ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, ಶನಿವಾರ ಸರ್ವಪಿತೃ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26ರಂದು ಭಾದ್ರಪದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಇದ್ದು, ಅದರ ನಂತರ ಅಶ್ವಿನ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ ಪಿತೃಪಕ್ಷ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧ ಪಕ್ಷ, ಮಹಾಲಯ ಪಕ್ಷ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಹದಿನೈದು ತಿಥಿಗಳ ಅವಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಅಗಲಿದ ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ, ತರ್ಪಣ, ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ಣಿಮಾಂತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಮಾಂತ ಪಂಚಾಂಗ ಪದ್ಧತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಿಂಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡರೂ, ಆಚರಣೆಯ ದಿನಗಳು ಮೂಲತಃ ಒಂದೇ ಅವಧಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
‘ಶ್ರಾದ್ಧ’ ಎಂಬ ಪದವೇ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೃತರಾದವರನ್ನು ಕೇವಲ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಜೀವನ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿಯೂ ಪಿತೃಪಕ್ಷವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದರ್ಭವೂ ಇದಾಗಿದೆ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಗಲಿದ ತಿಥಿಯಂದು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತಿಪದೆ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಪದೆಯಂದು, ದ್ವಿತೀಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ದ್ವಿತೀಯೆಯಂದು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪದಾ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27ರಂದು ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28ರಂದು ನಡೆಯಲಿದೆ.
ಶ್ರಾದ್ಧ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶ, ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರ್ಪಣ, ಪಿಂಡಪ್ರದಾನ, ಅನ್ನ-ನೈವೇದ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನ, ದಾನಧರ್ಮ ಮುಂತಾದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ತರ್ಪಣ ನೀಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಗೆ, ಗೋವು, ನಾಯಿ, ಇರುವೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ದಾನದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವೆಂದರೆ ಸರ್ವಪಿತೃ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಮಹಾಲಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಮೃತರ ನಿಧನದ ನಿಖರ ತಿಥಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ವಪಿತೃ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ತಿಳಿದ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯದ ಎಲ್ಲ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ದಿನವಾಗಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ನೀರು ಮತ್ತು ಎಳ್ಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದನ್ನು ತರ್ಪಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಂಡಪ್ರದಾನದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತಿತರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾನಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನ, ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗೋಸೇವೆ, ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸರ್ವಪಿತೃ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ದಾನ, ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೊಸ ಮಂಗಳಕಾರ್ಯಗಳು, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ವಿವಾಹ, ಉಪನಯನ ಮುಂತಾದ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಕುಟುಂಬ, ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ನಿಖರತೆಗಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಪುರೋಹಿತರು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಚಾಂಗದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷವನ್ನು ಭಯ ಅಥವಾ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವಜರ ನೆನಪು, ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆ, ಕೃತಜ್ಞತೆ, ದಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಹಿರಿಯರು ನಮಗೆ ನೀಡಿದ ಜೀವನ, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೂ ಇದು ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭ.
ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಆಚರಣೆಯ ಮೂಲ ಸಂದೇಶವೇ “ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಮರೆಯದೆ, ಅವರ ಋಣವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು” ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು, ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಪವಿತ್ರ ಅವಧಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
2026ರ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕ: ಪಿತೃಪಕ್ಷ ಆರಂಭ — ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2026; ಸರ್ವಪಿತೃ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ — ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2026. ಶ್ರಾದ್ಧದ ನಿಖರ ಸಮಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೂರ್ಯೋದಯ, ತಿಥಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗದ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ
